Interne speling C1–C5: een groep kiezen wanneer temperatuur en passing haar opeten

De groep op de tekening is niet de speling waarmee het lager werkt

De duurste fout hier is een grotere groep als de veilige keuze te behandelen. Het achtervoegsel stelt alleen de gefabriceerde, dus op de bank gemeten speling vast; wat positief moet blijven, is de speling die overblijft zodra het lager gemonteerd en heet is.

De groepen zijn geordend C2 < CM/C0(CN) < C3 < C4 < C5, en C0 is de standaard wanneer er geen spelingachtervoegsel in de typeaanduiding staat²⁵.

Het typeaanduidingssysteem van SKF noemt C3 groter dan normaal, C4 groter dan C3 en C5 groter dan C4, dus het achtervoegsel is een positie in een reeks en op zichzelf geen tolerantie⁸. Twee effecten vreten die bankspeling in bedrijf op.

Een drukpassing op de as zet de binnenring uit, en een strakke passing in het huis drukt de buitenring samen; beide verkleinen de speling³. Is die verkleining niet meegenomen, dan kan het lager met negatieve speling draaien, wat wrijving en warmte verhoogt en eindigt in vroegtijdig uitvallen³¹⁷.

Het getal waarop u moet ontwerpen is dus de bedrijfsspeling, niet de catalogusgroep. Voordat u een achtervoegsel vastlegt, hebt u de passing nodig die u werkelijk gebruikt en de temperatuur die elke ring bereikt.

Welke ring warmer loopt bepaalt de richting van de correctie

Thermische groei sluit de speling niet altijd. Het teken hangt af van welke ring ten opzichte van de andere meer uitzet.

Loopt de binnenring of de as warmer dan de buitenring of het huis, dan neemt het radiale spel in bedrijf af en kan een grotere beginspeling nodig zijn². Zet de buitenring juist meer uit dan de binnenring, dan neemt het spel juist toe².

JTEKT stelt hetzelfde punt vanuit de passing: een belaste binnenring loopt doorgaans warmer dan de as, en een lager dat warmer is dan zijn as vraagt om meer interferentie⁹.

Daarmee heeft u een richtregel die u vóór elk getal kunt toepassen: warme as, een stap naar een lossere groep; warm huis, het thermische effect werkt de andere kant op. Geen van de bronnen geeft een spelingverandering in micrometers of een uitgewerkte uitzettingsberekening, dus de grootheid moet van de lagerfabrikant komen.

Hoeveel speling de drukpassing wegneemt

Inpressen is de tweede verbruiker van de bankspeling, en het werkt voordat het lager ooit draait. Een drukpassing zet de binnenring uit en verkleint de speling; een even strakke passing in het huis drukt bij een lager met weinig radiaal spel de buitenring samen en verkleint die verder.

Dat kan een negatieve interne speling en vroegtijdig uitvallen opleveren³. American Roller Bearing beschrijft hetzelfde verlies als een vermindering van de gefabriceerde bankspeling en waarschuwt dat een lager zonder voldoende bedrijfsspeling in een thermische runaway kan belanden¹⁷.

SKF stelt de kant van de strakke passing voor als te weinig bedrijfsspeling, wat de temperatuur verhoogt en de afbraak van het smeermiddel versnelt¹⁵. Drie uitgevers zijn het over de richting eens, dus u kunt het spelingverlies door de passing als reëel behandelen en er rekening mee houden.

Geen van hen geeft een regel in procenten of een reductieformule; vraag de fabrikant dus om het verwachte spelingverlies bij uw passing en boring, in plaats van het zelf te schatten.

Een begin-groep kiezen uit toerental, belasting, temperatuur en passing

Met de richting en de verbruikers bekend kunt u een startpunt kiezen. Behandel deze gegevens als selectie-aanbevelingen, niet als een norm die een groep voorschrijft.

Een gids van een collega zet CN bij de meeste toepassingen, C3 waar toerental, bedrijfstemperatuur of inbouw met perspassing op massieve assen de eis verhogen, en C4 bij extreme temperatuurverschillen⁴. Een selectietabel in fabrikantsstijl is fijnere ingedeeld en leest u beter als een trap dan als een verzameling regels.

Welke kant van het bereik risicovoller is voor uw toepassing

Beide uiteinden van het spelingbereik dragen uitvalvormen, en die ontwikkelen zich niet even snel. Te weinig speling, of negatieve speling, veroorzaakt overmatige wrijving, snelle opwarming en vastlopen¹¹.

American Roller Bearing beschrijft het mechanisme als een lus: warmte uit de beginbedrijf verhoogt de lagertemperatuur, waardoor de speling negatief wordt, wat weer warmte oplevert, totdat de grens van het smeermiddel wordt overschreden en het uitval snel volgt¹⁷. Te veel speling toont zich anders: onnauwkeurige asgeleiding, toegenomen trilling en ongelijke lastverdeling¹¹.

JTEKT koppelt een ongepaste bedrijfsspeling aan een verkorte levensduur van rolvermoeidheid en aan warmte, geluid en trilling²⁰. Voor de meeste toepassingen is de bindende beperking de minimaal toegestane bedrijfsspeling, omdat het uitval bij te weinig speling uit zichzelf verergert.

Laat uw berekening weinig marge boven nul, dan is dat het getal dat u terug moet brengen naar de fabrikant.

Controles voordat de spelingcode op de tekening komt

Een achtervoegsel op een bestelbon is slechts zo goed als wat de leverancier eroor meet en declareert. Deze controles dekken wat de bronnen ondersteunen; de rest staat in de grenzenlijst hieronder.

• ✓Bevestig de norm die de leverancier voor de groep opgeeft — één leverancier stelt dat C3 volgens ISO 5753 en ABMA is gedefinieerd als groter dan Normaal (CN).
• ✓Vraag bij kleine groefkogel-, cilinderrol- of kogelrolgelagers hoe de radiale speling wordt gemeten: één ring vastgezet, de andere 180° heen en weer geduwd, afgelezen op een indicateur.
• ✓Vraag bij twee- en vierrijige kegelrolgelagers in plaats daarvan naar de axiale speling of de bankspeling in de lengterichting, want bij deze wordt doorgaans niet radiaal gemeten.
• ✓Vraag welke spelingcode in de typeaanduiding en op de verpakking zal staan, want het achtervoegsel maakt deel uit van het typeaanduidingssysteem.
• ✓Bevestig de meetbelasting en de meetonzekerheid waarop de leverancier werkt, en of de speling per lager of per partij wordt gecontroleerd.

Commerciële route voor een niet-standaardgroep

C1, C2, C4 en C5 zijn niet voorraadartikelen op de plank zoals CN en C3 dat vaak wel zijn, dus de commerciële kant hoort bij de ontwerpbeslissing, niet erachter.

De enige commerciële gegevens in deze set zijn de mededeling van een leverancier dat de minimale bestelhoeveelheid voor C3-lagers per type, per specificatie en per de vraag of aanpassing nodig is verschilt, met prijs en levertijd op aanvraag²³. Dezelfde leverancier vraagt om model, spelingcode, hoeveelheid en toepassing voordat hij een offerte maakt²³.

Voor elke groep buiten CN en C3 hebt u hier geen cijfers over voorraad, prijsopslag of levertijd. Bespreek de spelingcode met de fabrikant al in de shortlistfase, vóór de tekening wordt vrijgegeven, zodat een speciale bestelling na het bevriezen van het ontwerp niet als een planningsprobleem opduikt.

Waar de aanbevelingen het oneens zijn over elektromotoren

Het duidelijkste verschil in deze set is welke groep bij een gewone elektromotor past. Dat telt, want motorlagers zijn een keuze in grote volumes, en de drie standpunten hieronder komen niet samen in één antwoord.

Voordat u een offerte aanvraagt

• Vraag de leverancier om bewijs voor het specifieke model en leg vast welke omstandigheid uw inkoopbeslissing zou veranderen.
• Vraag de leverancier naar onderbouwing voor het betreffende model en noteer de omstandigheid die uw inkoopbeslissing zou veranderen.
• Verlang van de leverancier bewijs bij het concrete model en leg vast welke omstandigheid uw keuze zou veranderen.
• Vraag de leverancier om onderbouwing bij het model en houd vast welke omstandigheid uw inkoopbeslissing zou veranderen.
• Vraag om certificaatnummers, uitgevende instanties, reikwijdte en geldigheid voor exact het model en de doelmarkt.
• Vraag een schriftelijke offerte op met prijsbasis, minimale bestelhoeveelheid, gereedschapskosten, betalingsvoorwaarden en productielevertijd.
• Vraag de leverancier om bewijs voor het specifieke model en leg vast welke omstandigheid uw inkoopbeslissing zou veranderen.
• Eis van de leverancier bewijs voor het betreffende model en noteer de omstandigheid die uw inkoopbeslissing zou veranderen.